2003 yılında forumumuzda sorulan bir soru, farklı görüşlerin sert biçimde karşı karşıya geldiği bir tartışmaya dönüştü. Hollanda’dan gelen kişisel bir tanıklık ise tartışmanın ağırlığını değiştirdi.
Bir soru, iki seçenek
6 Şubat 2003’te TOSYAGULU, EminAbi.com’un “İlişkiler/Evlilik” bölümünde doğrudan bir soru sordu: Bir kocanın karısına vurma hakkı var mı? Türkiye’deki toplumsal bir soruna dikkat çekmek istediğini belirtiyordu. Açılan ankette 37 kişi oy kullandı: 28 kişi “hayır”, dokuz kişi “evet” dedi. Yüzdeler sırasıyla 76 ve 24’tü. Bu sayılar toplumun tamamını değil, o dönemde ankete katılan küçük bir forum grubunu temsil ediyordu.
Başlığın altına yazılan 41 mesaj, tek bir sorunun ne kadar farklı değer yargılarını ortaya çıkarabildiğini gösteriyor. Bazıları şiddeti koşulsuz reddediyor, bazılarıysa tartışmayı “haklı gerekçe” arayışına çekiyordu. Arşivimizde bugün bu konuşmayı okumak, yalnızca geçmişteki görüşleri hatırlamak değil; kullanılan dilin şiddeti nasıl normalleştirebildiğini de fark etmek anlamına geliyor.
İlk itirazlar: Kimsenin böyle bir hakkı yok
Almanya’dan Ceren, insan haklarına dayanarak kimsenin bir başkasını incitme hakkı olmadığını yazdı. Forum yöneticisi Buket de özellikle kadınlara ve çocuklara yönelik şiddeti kesin biçimde reddetti. İsviçre’den Face-of-Shadow, meseleyi yalnızca kocanın karısına vurmasıyla sınırlamadı: Ona göre sorun, bir insanın başka bir insana şiddet uygulamasıydı; kadınların erkeklere yönelttiği şiddet de aynı ilkesel karşılığı gerektiriyordu.
Buna karşılık Yusufcan, nedenlerin araştırılması gerektiğini savundu. Şiddetin nedenlerini anlamaya çalışmak önemli olsa da, tartışmadaki bazı yanıtlar “kadın buna sebep oluyor mu?” sorusunu öne çıkardı. Bu çerçeve, failin eylemiyle mağdurun davranışını aynı kefeye koyma tehlikesini taşıyor. Bir çatışmanın nasıl başladığı araştırılabilir; ancak hiçbir tartışma fiziksel saldırıyı hakka dönüştürmez.
Gerekçe arayan sözler
Forumda PanTürk, kadının daha az konuşmasının dayağı önleyebileceğini ileri sürdü. Buket buna açıkça karşı çıktı ve erkeklerin de karşısındakini anlamakla yükümlü olduğunu vurguladı. DILAN, aynı mantık tersine uygulandığında erkeklerin de sözleri nedeniyle şiddete uğramasının mı savunulacağını sorarak çifte standardı görünür kıldı.
Bazı üyeler, erkeğin “haklı” olması, kadının “söz dinlememesi” ya da sadakatsizlik gibi durumlarda tokadı kabul edilebilir gördüklerini yazdı. Başka katılımcılar, dinî yorumlara başvurarak istisnalar ileri sürdü. Bunlar arşivde yer alan tarihsel kişisel görüşlerdir; EminAbi.com’un onayladığı kurallar değildir. İnanç, öfke, kıskançlık veya anlaşmazlık, bir eşin bedenine müdahale etme yetkisi vermez.
Bir tartışma, gerçek bir tanıklığa dönüşüyor
21 Mart 2003’te Hollanda’dan “cizcik” kullanıcı adlı bir üye konuşmaya katıldı. Dört yıllık evliliğinde, eşiyle birlikte yaşamaya başladıktan sonra üç yıl boyunca tekrarlanan şiddet yaşadığını anlattı. Yazdığı sırada hukuki süreç devam ediyordu. Bu kısa mesaj, tartışmanın en ağır ve en somut anlarından biriydi: Burada artık varsayımsal bir tokat değil, uzun süreli bir deneyim ve buna “dur” demeye çalışan bir insan vardı.
Cizcik ayrıca çocukların beden sınırlarına saygı gösterilmesinin önemini düşündüğünü yazdı. Küçük bir çocuğu istemediği hâlde bir yetişkini öpmeye zorlamanın, kendi bedeni üzerinde söz sahibi olma duygusunu zayıflatabileceğini savundu. Bu, onun kişisel değerlendirmesiydi; tek başına şiddetin nedenlerine ilişkin bilimsel bir açıklama sayılmaz. Ancak sınırlar, rıza ve özsaygı üzerine kurduğu bağlantı, tartışmaya yeni bir boyut ekledi.
Arşivde cizcik’in davasının nasıl sonuçlandığına dair doğrulanmış bir bilgi bulunmuyor. Onun hayatı hakkında daha ileri bir sonuç çıkarmak doğru olmaz.
Forumun kendi içindeki çelişkiler
Tartışmanın dikkat çekici yanlarından biri, aynı mesajda hem şiddeti kınayan hem de bazı koşullarda meşrulaştıran ifadelerin bulunması. Bir katılımcı “hiçbir zaman” derken hemen ardından bir istisna açabiliyor. Bir başkası kadına vurulmasına karşı çıkarken erkeğe atılan tokadı mazur görebiliyor. Bu çelişkiler, şiddet karşıtlığının yalnızca iyi niyetli bir cümle değil, tutarlı bir ilke olmasını gerektirdiğini gösteriyor.
Başlığı açan TOSYAGULU’nun sonraki mesajlarında ise daha net bir tutum görülüyor: Şiddet uygulayan kocaların ağır biçimde cezalandırılması gerektiğini ve erkek kendisini haklı görse bile vurma hakkı bulunmadığını yazdı. Bu gelişme, forum tartışmalarının bazen görüşlerin netleşmesine de imkân tanıdığını gösteriyor.
Bugünden bakınca
Bu arşiv kaydının asıl değeri, herkesin aynı fikirde olmasında değil; 2003’te aile içi şiddet hakkında konuşurken hangi gerekçelerin, itirazların ve önyargıların yan yana gelebildiğini göstermesinde. Ankette çoğunluğun “hayır” demesi önemliydi. Fakat bir kişinin bile şiddeti “hak” olarak adlandırması, sorunun yalnızca rakamlardan ibaret olmadığını hatırlatıyor.
Tarihî sayfalarımızda Ceren’in itirazı, Buket’in kararlılığı, DILAN’ın sorgulaması ve cizcik’in tanıklığı bugün de okunabiliyor. Bu seslerin ortak hatırlattığı temel ilke açık: Şiddetin bahanesi tartışılabilir, nedenleri araştırılabilir, önlenmesi için çaba gösterilebilir. Ama şiddet bir hak değildir.
FORUM ARŞİVİ · İlişkiler/Evlilik · İlk mesaj: 6 Şubat 2003 · 41 mesaj · Anket: 37 oy
eminabi.com/arsiv/viewtopic.php?t=982
Bu yazı EminAbi.com’un tarihî forum arşivindeki paylaşımlar esas alınarak hazırlanmıştır. Katılımcıların beyanları ve dönemlerine ait görüşleri, editoryal onay anlamına gelmez. Kişisel anlatımlara ilişkin doğrulanmamış sonuçlar eklenmemiştir.