Kuş gribi nedir?
Gönderilme zamanı: 17.01.2006 - 13:02
Kuş gribi nedir?
* Tavuk vebası olarak da bilinen hastalık, kuş gribi virüslerinin sebep olduğu kanatlı hayvanların çok bulaşıcı ve öldürücü seyreden bir hastalığıdır.
* İnsan ve diğer canlı türleri gibi kanatlı hayvanlar da gribe yakalanabiliyor. Kuş gribinin 15 ayrı çeşidi var. Alarma yol açan ve Türkiye’de de tespit edilmiş olan ölümcül kuş gribi virüsü H5N1 ailesinden gelen virüs. Göçmen kuşlar -özellikle de yaban ördekleri- virüsün doğal taşıyıcıları. Kuş gribi virüsü en çok kümes hayvanlarını etkiliyor.
Hastalık Hangi Hayvanlarda Görülür?
* Kuş gribi, evcil kanatlı hayvanları daha çok etkilemekle beraber, bütün kanatlı hayvanlarda ve domuzlarda da görülebilir. Bunların yanı sıra, hastalık insanlara, atlara, balina ve fok balığı gibi deniz memelilerine de bulaşabilir.
Hastalık hayvanlar arasında nasıl bulaşır?
* Göçmen kuşlar virüsü bağırsaklarında taşır, ama kendileri hastalığa yakalanmazlar. Enfekte kuşların salya, burun akıntısı ve dışkılarıyla doğrudan veya bu salgılarla kirletilen materyalle temas eden evcil kanatlı hayvanlar ise hastalığa yakalanabilir. Hastalık bu hayvanlar arasında hızla yayılır ve bütün sürünün ölümüyle sonuçlanabilir. Kuş gribinin kanatlı hayvanlardaki kuluçka süresi ortalama 3-5 gündür. Bu süre daha az veya fazla da olabilir.
İnsanlara nasıl geçiyor?
* Kuş gribi, hasta ve hastalıktan ölmüş hayvanlarla yakın temas halindeki insanlara bulaşabilir. Bu hayvanların gözyaşı, burun akıntısı, boğaz akıntısı veya dışkısıyla temas edenler de hastalığa yakalanabilir. Ayrıca bu atıklarla kirlenen yüzeylerle temas etmek ya da havayı solumak da hastalığı insanlara bulaştırabilir. Virüs insana geçtikten 2-4 gün sonra hastalık ortaya çıkar.
Kuş gribinin belirtileri neler?
* Ateş, halsizlik, boğaz ağrısı, öksürük, solunum güçlüğü ve zatürree gibi solunum sistemine ait belirtiler görülür. Ender de olsa karın ağrısı ve ishale de rastlanabilir.
Virüsün bulaştığı herkes ölür mü?
* Zamanında teşhis edilip tedaviye başlansa bile ölüm riski yüzde 58’i buluyor.
Hastalık insandan insana bulaşıyor mu?
* Bu ihtimali doğrulayacak resmen açıklanmış ya da kanıtlanmış bilimsel bir veri yok. Ancak virüsün mutasyona uğrayıp bir salgına yol açmasından korkuluyor.
Şu an için insandan insana bulaş ile ilgili kesin kanıtlar mevcut mudur?
Hayır. Ancak 27 Eylül 2004 tarihinde Tayland Sağlık Bakanlığı bir grup ailede, muhtemelen insandan insana bulaşın yaşandığını bildirmiştir. Yetkililer bir Taylandlı annenin hastalığı ya çevresel kaynaklardan ya da hasta olan kızına bakarken kazandığını bildirmişlerdir. Bu ailenin incelenmesinde hastalığın insandan insana geçişi ile ilgili başka bulgular da tespit edilmiş ancak hastalığın aile içinde sınırlı kaldığı, yakın çevreye yayılmadığı fark edilmiştir.
Kuş gribinin aşısı var mı?
* Henüz kesin sonuç veren bir aşı yok. Fakat kuş gribinin H5N1 türüne koruma sağlayan aşı prototipleri -ön ürünleri- üretilmeye başlandı.
Tedavisi var mı?
* Oseltamivir ve zanamivir etken maddeli iki ilaç, piyasadaki isimleriyle "Tamiflu" ve "Relenza" kuş gribi virüsüne karşı etkili. Her iki antiviral ilacın ilk 48 saatte kullanılmasının yaşamsal önemi var.
Tavuk ve yumurta yiyebilir miyiz?
* Evet. İyi pişmiş, kesim, temizleme, hazırlık aşamalarında enfeksiyon bulaşma riski olmayan kümes hayvanları rahatlıkla yenebilir. Hastalık görülen bölgelerdeki hayvanlar ise asla yenmemeli.
Kuş gribinden korunmak için ne yapmalıyız?
* Eller sık sık bol su ve sabunla iyice yıkanmalı.
1 Yemek hazırlarken elle çok müdahale edilmemeli, müdahaleden sonra iyice yıkanmalı.
2 Eldiven kullanmak gerekir.
3 Çiğ ürünle pişmemiş ürün temas ettirilmemeli. Pişen ürünler çiğ ürünlerin konulduğu tabağa konulmamalı, aynı maşayla tutulmamalı.
Hastalığın görüldüğü yerlere seyahat edilmesi halinde, kanatlı hayvan çiftliklerinden ve pazarlarından uzak durulmalı.
Kanatlı hayvan etleri ve yumurtaları, iyice pişirildikten sonra tüketilmeli.
Katı yumurta: 100 derece 5 dakika kaynatmak gerekir.
Omlet: Tavanın ısısı yükseldikten sonra yumurta kırılmalı. Yumurtanın iç ısısı 60 dereceye ulaştıktan sonra 2-3 dakika pişirilmeli. Yumurta sıvı olarak kalmamalı, iki tarafı pişmeli.
Suda tavuk pişirme: En güvenli yöntem. 100 derecede kaynayan suda piştiği için birkaç dakikada virüs kaybolur. Tavuğun içinin de pişmesi, pembe kalmaması sağlanmalı.
Mangalda tavuk: Mangalın iyice ısınmış olması, yakacağın köz haline gelmesi beklenmeli. Tavuğun içindeki virüsün ölmesi için merkez ısısının 70 dereceye ulaşması gerekiyor. Güçlü bir ateşte bu sağlanır. 5 dakikadan az ateşte kalmamalı ve her yanının pişmesi sağlanmalı.
Yağsız tavada tavuk: Merkez sıcaklık 70 derecenin üzerine çıkmalı, yaklaşık 5 dakikadan fazla ve her iki tarafı da pişirilmeli.
Tavuk köfte: Marketten alınan tavuk köfteler endüstriyel ortamda üretildiği için avantajlı. Bir kısmı da daha önceden yüksek ısıya tabi tutuluyor, bu etkenleri öldürür. Yine 70 derecenin üzerine çıkarak 3-5 dakika pişirilmeli.
Tavuk döner: Marketten alınan markalı endüstriyel ürünlerde sorun yok. Genelde 60 derece civarında ön ısıya tabi tutuluyor. Sokakta satılan çevirme dönerlerde güvenilen yerler tercih edilmeli.
Mayonez: Çiğ yumurta ile yapılan mayonezlerde markalı, endüstriyel ortamlarda yapılanlarda asitik oranı düşük ve katkı maddeleri olduğu için sorun olmaz. Ancak evde yapıldığı zaman çiğ yumurta kullanılacağı için riskli olabilir.
Tiramisu, krem şantili pastalar: Çiğ yumurtayla yapılan tatlılardan bir süre uzak durmakta fayda var. Hasta tavuklar yumurta yapamayacağı için yumurtada risk az ama yine de tedbirli olmak gerekir. Güvenli yerlerden alınabilir.
* Hasta veya ölmüş hayvanlarla temastan kaçınılmalı.
* Kanatlı hayvanların salya, burun akıntısı, boğaz akıntısı, dışkısı gibi materyallerine veya bu materyallerle kirlenen yüzeylere temas edilmemeli.
* Kanatlı hayvan yetiştiricileri eldiven, maske, gözlük takarak ve koruyucu elbise giyerek çalışmalı.
* Kuş gribi olduğu veya kuş gribinden öldüğü doğrulanmış hayvanlarla, koruyucu önlem almadan temas eden kişiler, hekim önerisiyle ilaç alabililer.
* Kuş gribiyle ilgili bilgi almak isteyenler, bulundukları illerin sağlık il müdürlüklerine başvurabilir, 184’ü de arayabilirler.
* Ölen kanatlı hayvanlar yakılmalı veya derin çukurlara gömülüp üzerine sönmemiş kireç dökülmeli.
Kaynaklar:
1)Sağlık Bakanlığı Resmi Sitesi
2)World Health Organiztion
2) Milliyet, 07.01.2006
* Tavuk vebası olarak da bilinen hastalık, kuş gribi virüslerinin sebep olduğu kanatlı hayvanların çok bulaşıcı ve öldürücü seyreden bir hastalığıdır.
* İnsan ve diğer canlı türleri gibi kanatlı hayvanlar da gribe yakalanabiliyor. Kuş gribinin 15 ayrı çeşidi var. Alarma yol açan ve Türkiye’de de tespit edilmiş olan ölümcül kuş gribi virüsü H5N1 ailesinden gelen virüs. Göçmen kuşlar -özellikle de yaban ördekleri- virüsün doğal taşıyıcıları. Kuş gribi virüsü en çok kümes hayvanlarını etkiliyor.
Hastalık Hangi Hayvanlarda Görülür?
* Kuş gribi, evcil kanatlı hayvanları daha çok etkilemekle beraber, bütün kanatlı hayvanlarda ve domuzlarda da görülebilir. Bunların yanı sıra, hastalık insanlara, atlara, balina ve fok balığı gibi deniz memelilerine de bulaşabilir.
Hastalık hayvanlar arasında nasıl bulaşır?
* Göçmen kuşlar virüsü bağırsaklarında taşır, ama kendileri hastalığa yakalanmazlar. Enfekte kuşların salya, burun akıntısı ve dışkılarıyla doğrudan veya bu salgılarla kirletilen materyalle temas eden evcil kanatlı hayvanlar ise hastalığa yakalanabilir. Hastalık bu hayvanlar arasında hızla yayılır ve bütün sürünün ölümüyle sonuçlanabilir. Kuş gribinin kanatlı hayvanlardaki kuluçka süresi ortalama 3-5 gündür. Bu süre daha az veya fazla da olabilir.
İnsanlara nasıl geçiyor?
* Kuş gribi, hasta ve hastalıktan ölmüş hayvanlarla yakın temas halindeki insanlara bulaşabilir. Bu hayvanların gözyaşı, burun akıntısı, boğaz akıntısı veya dışkısıyla temas edenler de hastalığa yakalanabilir. Ayrıca bu atıklarla kirlenen yüzeylerle temas etmek ya da havayı solumak da hastalığı insanlara bulaştırabilir. Virüs insana geçtikten 2-4 gün sonra hastalık ortaya çıkar.
Kuş gribinin belirtileri neler?
* Ateş, halsizlik, boğaz ağrısı, öksürük, solunum güçlüğü ve zatürree gibi solunum sistemine ait belirtiler görülür. Ender de olsa karın ağrısı ve ishale de rastlanabilir.
Virüsün bulaştığı herkes ölür mü?
* Zamanında teşhis edilip tedaviye başlansa bile ölüm riski yüzde 58’i buluyor.
Hastalık insandan insana bulaşıyor mu?
* Bu ihtimali doğrulayacak resmen açıklanmış ya da kanıtlanmış bilimsel bir veri yok. Ancak virüsün mutasyona uğrayıp bir salgına yol açmasından korkuluyor.
Şu an için insandan insana bulaş ile ilgili kesin kanıtlar mevcut mudur?
Hayır. Ancak 27 Eylül 2004 tarihinde Tayland Sağlık Bakanlığı bir grup ailede, muhtemelen insandan insana bulaşın yaşandığını bildirmiştir. Yetkililer bir Taylandlı annenin hastalığı ya çevresel kaynaklardan ya da hasta olan kızına bakarken kazandığını bildirmişlerdir. Bu ailenin incelenmesinde hastalığın insandan insana geçişi ile ilgili başka bulgular da tespit edilmiş ancak hastalığın aile içinde sınırlı kaldığı, yakın çevreye yayılmadığı fark edilmiştir.
Kuş gribinin aşısı var mı?
* Henüz kesin sonuç veren bir aşı yok. Fakat kuş gribinin H5N1 türüne koruma sağlayan aşı prototipleri -ön ürünleri- üretilmeye başlandı.
Tedavisi var mı?
* Oseltamivir ve zanamivir etken maddeli iki ilaç, piyasadaki isimleriyle "Tamiflu" ve "Relenza" kuş gribi virüsüne karşı etkili. Her iki antiviral ilacın ilk 48 saatte kullanılmasının yaşamsal önemi var.
Tavuk ve yumurta yiyebilir miyiz?
* Evet. İyi pişmiş, kesim, temizleme, hazırlık aşamalarında enfeksiyon bulaşma riski olmayan kümes hayvanları rahatlıkla yenebilir. Hastalık görülen bölgelerdeki hayvanlar ise asla yenmemeli.
Kuş gribinden korunmak için ne yapmalıyız?
* Eller sık sık bol su ve sabunla iyice yıkanmalı.
1 Yemek hazırlarken elle çok müdahale edilmemeli, müdahaleden sonra iyice yıkanmalı.
2 Eldiven kullanmak gerekir.
3 Çiğ ürünle pişmemiş ürün temas ettirilmemeli. Pişen ürünler çiğ ürünlerin konulduğu tabağa konulmamalı, aynı maşayla tutulmamalı.
Hastalığın görüldüğü yerlere seyahat edilmesi halinde, kanatlı hayvan çiftliklerinden ve pazarlarından uzak durulmalı.
Kanatlı hayvan etleri ve yumurtaları, iyice pişirildikten sonra tüketilmeli.
Katı yumurta: 100 derece 5 dakika kaynatmak gerekir.
Omlet: Tavanın ısısı yükseldikten sonra yumurta kırılmalı. Yumurtanın iç ısısı 60 dereceye ulaştıktan sonra 2-3 dakika pişirilmeli. Yumurta sıvı olarak kalmamalı, iki tarafı pişmeli.
Suda tavuk pişirme: En güvenli yöntem. 100 derecede kaynayan suda piştiği için birkaç dakikada virüs kaybolur. Tavuğun içinin de pişmesi, pembe kalmaması sağlanmalı.
Mangalda tavuk: Mangalın iyice ısınmış olması, yakacağın köz haline gelmesi beklenmeli. Tavuğun içindeki virüsün ölmesi için merkez ısısının 70 dereceye ulaşması gerekiyor. Güçlü bir ateşte bu sağlanır. 5 dakikadan az ateşte kalmamalı ve her yanının pişmesi sağlanmalı.
Yağsız tavada tavuk: Merkez sıcaklık 70 derecenin üzerine çıkmalı, yaklaşık 5 dakikadan fazla ve her iki tarafı da pişirilmeli.
Tavuk köfte: Marketten alınan tavuk köfteler endüstriyel ortamda üretildiği için avantajlı. Bir kısmı da daha önceden yüksek ısıya tabi tutuluyor, bu etkenleri öldürür. Yine 70 derecenin üzerine çıkarak 3-5 dakika pişirilmeli.
Tavuk döner: Marketten alınan markalı endüstriyel ürünlerde sorun yok. Genelde 60 derece civarında ön ısıya tabi tutuluyor. Sokakta satılan çevirme dönerlerde güvenilen yerler tercih edilmeli.
Mayonez: Çiğ yumurta ile yapılan mayonezlerde markalı, endüstriyel ortamlarda yapılanlarda asitik oranı düşük ve katkı maddeleri olduğu için sorun olmaz. Ancak evde yapıldığı zaman çiğ yumurta kullanılacağı için riskli olabilir.
Tiramisu, krem şantili pastalar: Çiğ yumurtayla yapılan tatlılardan bir süre uzak durmakta fayda var. Hasta tavuklar yumurta yapamayacağı için yumurtada risk az ama yine de tedbirli olmak gerekir. Güvenli yerlerden alınabilir.
* Hasta veya ölmüş hayvanlarla temastan kaçınılmalı.
* Kanatlı hayvanların salya, burun akıntısı, boğaz akıntısı, dışkısı gibi materyallerine veya bu materyallerle kirlenen yüzeylere temas edilmemeli.
* Kanatlı hayvan yetiştiricileri eldiven, maske, gözlük takarak ve koruyucu elbise giyerek çalışmalı.
* Kuş gribi olduğu veya kuş gribinden öldüğü doğrulanmış hayvanlarla, koruyucu önlem almadan temas eden kişiler, hekim önerisiyle ilaç alabililer.
* Kuş gribiyle ilgili bilgi almak isteyenler, bulundukları illerin sağlık il müdürlüklerine başvurabilir, 184’ü de arayabilirler.
* Ölen kanatlı hayvanlar yakılmalı veya derin çukurlara gömülüp üzerine sönmemiş kireç dökülmeli.
Kaynaklar:
1)Sağlık Bakanlığı Resmi Sitesi
2)World Health Organiztion
2) Milliyet, 07.01.2006